Koniec kopalni „Wujek” to początek nowej dzielnicy. 100 hektarów zmieni się w miasto 15-minutowe

Na górze biura, na dole mieszkania, centrum kulturalno-naukowe pośrodku. Po zakończeniu działalności kopalni „Wujek” miasto pokazuje plan na przyszłość tego terenu. Na około 100 hektarach w Brynowie ma powstać nowa dzielnica.

Najpierw symboliczne pożegnanie kopalni „Wujek”, teraz czas na nowy etap. W Katowicach zaprezentowano koncepcję zagospodarowania 100 hektarów w Brynowie, gdzie ma powstać nowa dzielnica z zachowaniem historycznych obiektów.

Kilka dni temu uroczyście zakończono działalność KWK „Wujek”. Już od dłuższego czasu węgla tu nie wydobywano, ale 1 kwietnia 2026 roku można uznać za początek likwidacji zakładu w Brynowie. Jego historia sięga końca XIX wieku. W najbliższych dniach plan likwidacji kopalni Polskiej Grupy Górniczej powinien zostać skorygowany, zatwierdzony przez ministerstwo i przekazany do realizacji. Likwidacja ma potrwać około 5 lat. 

Równolegle miasto będzie planowało wykorzystanie tych terenów. Od dłuższego czasu trwały dyskusje na temat nadania nowej funkcji budynkom i przestrzeni zakładu. W końcu pod koniec 2025 roku ogłoszony został konkurs na koncepcję urbanistyczną 100 hektarów obejmujących nie tylko nieruchomości należące do „Wujka”, ale także ich otoczenie. W konkursie wzięły udział cztery pracownie.

Wyniki były znane już przed świętami, ale dzisiaj podano je oficjalnie. Wygrała pracownia z Gliwic, która dla katowickiego urzędu miasta przygotowywała w przeszłości miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego.

- To ma być początek planu miejscowego. Celem jest to, aby to miejsce było miejscem życia, a nie zamieszkiwania - mówi Stanisław Lessaer, wiceprezes ds. projektowania w P.A. Nova. To ta pracownia wygrała I nagrodę w konkursie. 

Jak przekazała Aleksandra Tomkiewicz, pierwsza wiceprzewodnicząca sądu konkursowego, zwycięska praca odpowiadała na najważniejsze wymogi konkursu. - Celem było znalezienie najlepszego scenariusza dla rozwoju nowej tkanki miejskiej, która może się w tej lokalizacji pojawić. Osią tego scenariusza powinna być idea miasta zwartego, w którą powinien być włączony potencjał dziedzictwa przemysłowego tego terenu, ale też potrzeba zachowania pamięci o wydarzeniach historii najnowszej - mówi architekt miasta. To wszystko sąd konkursowy znalazł w pracy P.A. Nova.

Uczestnicy konkursu mieli stworzyć wizję przyszłości nie tylko dla terenu kopalni. Objął także tereny przyległe, ograniczone od południa i zachodu torami kolejowymi, od północy - autostradą A4, a od wschodu ulicami Mikołowską i Ligocką. 

Jak mówią twórcy zwycięskiej pracy, bez tego kontekstu nie dałoby się odpowiednio zaplanować nowej dzielnicy. - Patrzyliśmy zarówno w skali całej dzielnicy, ale tak naprawdę też inwestycji miejskich. Jesteśmy bardzo blisko centrum, to jest raptem 4 km. Z drugiej strony na północy mamy wybudowany nowy stadion - mówi Anna Lessaer-Kentzer, współautorka koncepcji.

Szczegółowe plansze koncepcji można znaleźć w załącznikach pod tym tekstem.

Najważniejszym punktem na mapie nowej dzielnicy pozostanie kopalnia i stojący przed nią Pomnik Dziewięciu z Wujka. To ten punkt wyznacza granice poszczególnych funkcji zabudowy. „Wujek” to ma być kulturalno-naukowe serce dzielnicy i na bazie istniejącej zabudowy miałyby powstać budynki i przestrzenie ogólnodostępne.

Na przykład w w budynku kotłowni znalazłaby się przestrzeń do wielkoskalowych ekspozycji, koncertów, planów i warsztatów filmowych oraz targów itp.. W budynku warsztatu elektrycznego -  ekspozycja technologiczna, a w budynku łaźni łańcuszkowej - ekspozycja historyczna. Zaplanowano m.in. budynek wielofunkcyjny z możliwymi takimi funkcjami, jak nauka, kultura, edukacja. Elewacja tego budynku miałaby być pokryta ogrodem wertykalnym. Na tyłach kotłowni powstałaby z kolei scena i kino letnie. W centralnej części 100-hektarowego obszaru przewidziano także hotel. Na razie twórcy koncepcji nie przesądzają jednak, jakie funkcje miałyby pełnić poszczególne budynki. Ostatnio głośno było o wykorzystaniu pokopalnianych nieruchomości na centrum kosmiczne, a konkretnie inwestycję ESA, czyli Europejskiej Agencji Kosmicznej.

- Kolejnym marzeniem prezydenta miasta byłaby budowa czegoś, co wybiega znacznie poza ramy naszego postrzegania świata. Dużo mówi się o europejskim centrum kosmicznym, ale to nie musi być to. To może być coś, co pozwoli nam rozwinąć własne skrzydła i przeskoczyć to wszystko, co dzieje się dzisiaj w wysokich technologiach - mówi prezydent Katowic Marcin Krupa. Jednak nie powiedział konkretnie, co mogłoby to być. 

Na tym obszarze jest też sporo prywatnych działek. W tym niezabudowane - były stadion Rozwoju Katowice i działki przy ul. Zgody z osadnikami wód dołowych, należącymi kiedyś do kopalni „Wujek”. Wiadomo, że najprawdopodobniej wszędzie tam powstaną mieszkania. Dlatego w koncepcji na południe od kopalni znajduje się mieszkaniowa część nowej dzielnicy.

- Mamy kolej oraz A4 i są to tereny dosyć uciążliwe, jeżeli chodzi o mieszkaniówkę. Na tym etapie zaproponowaliśmy w części północnej przeważającą funkcję usługową (w sąsiedztwie węzła Mikołowska - przyp. aut.) Idąc niżej, mamy to zagęszczenie mieszkaniówki. Oś jest domykana na samym końcu centrum sportowo-rekreacyjnym - wyjaśnia Lessaer-Kentzer.

Dlatego w południowej części umieszczono błonia, łąki oraz miejsca do gier i rekreacji. Takie centrum rekreacyjne wkomponowane w nowe osiedla mogłoby obsługiwać nie tylko tę, ale także inne południowe dzielnice. 

Z powodu potencjalnego wzrostu liczby mieszkańców w tym obszarze, potrzebne są rozwiązania komunikacyjne. Na potrzeby centrum kulturalno-naukowego w centralnej części dzielnicy zaplanowano w sąsiedztwie torów parking wielopoziomowy. Poza tym pozostawiono istniejące drogi, które prawdopodobnie będą wymagały przebudowy. Jednak powstać ma także nowa droga, która przebiegałaby wzdłuż torów kolejowych na osi północ-południe. Poza tym, jak mówią twórcy koncepcji, nadrzędnym ruchem na tym obszarze będzie ruch pieszy i ruch rowerowy. 

Na razie w koncepcji nie przewidziano połączenia nowym zjazdem z A4 terenów po kopalni. - Nie podnosiliśmy tej kwestii, ponieważ wiemy, że dzisiaj jakiekolwiek dyskusje z zarządcą autostrady są bardzo trudne. Jednak sądzę, że ta dyskusja w końcu się pojawi - mówi Jan Lessaer, współautor koncepcji.

Jak przekazał nam Jerzy Pogoda, naczelnik wydziału planowania przestrzennego i urbanistyki w UM Katowice, brak skomunikowania z autostradą pojawiał się jako uwaga przy ocenie wszystkich prac. Wygląda na to, że miasto chciałoby doprowadzić do połączenia nowej części Brynowa z A4.

Zainteresowanie konkursem było niewielkie. Niektórzy tłumaczą to krótkim czasem na przygotowanie prac. Wpłynęły cztery prace i dzięki temu udało się wyróżnić wszystkich uczestników. P.A. Nova otrzymała I nagrodę w wysokości 100 tys. złotych, drugą nagrodę zdobyło biuro Arca z Gliwic (50 tys. zł), trzecie i nagrodę w wysokości 30 tys. zł - Pronobis Studio z Bytomia. Wyróżniona została praca autorstwa Krzysztofa Chołomka i Sandry Pichlak-Czop (20 tys. zł).

Teraz zwycięzca zostanie zaproszony do negocjacji z miastem. Jeśli te przebiegną pomyślnie, to pracownia z Gliwic podpisze umowę. W ciągu 10 miesięcy przygotuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego na podstawie tej koncepcji. Żeby możliwe było wykonanie miejscowego planu, konieczne jest przegłosowanie uchwały o przystąpieniu do jego stworzenia. Projekt takiej uchwały jest już gotowy i prawdopodobnie trafi na sesję Rady Miasta jeszcze w kwietniu lub najpóźniej w maju.

Wtedy zacznie się tworzenie projektu na podstawie zaprezentowanej dzisiaj koncepcji. Urzędnicy nie ukrywają, że spodziewają się długiej procedury z wieloma uwagami. Dlatego przedstawiona dzisiaj wizja metamorfozy „Wujka” i jego otoczenia to na razie odległa perspektywa.