IPN odnalazł szczątki 24 ofiar niemieckiej akcji T4. To pacjenci szpitala psychiatrycznego w Lublińcu

Podczas prac poszukiwawczo-ekshumacyjnych na cmentarzu przyszpitalnym w Lublińcu odnaleziono szczątki 24 osób. Według ustaleń Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach są to najprawdopodobniej pacjenci dawnego szpitala psychiatrycznego, którzy zostali zamordowani przez niemieckich okupantów w ramach zbrodniczej akcji T4. To pierwsze takie odkrycie dotyczące dorosłych ofiar tej zbrodni na terenie placówki.

W dniach 6–17 lipca 2026 roku zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN wraz z prokuratorem Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach prowadził prace poszukiwawczo-ekshumacyjne na cmentarzu przyszpitalnym przy ul. Sportowej w Lublińcu.

Ich celem było odnalezienie szczątków pacjentów dawnego Landes-Heil- und Pflegeanstalt Loben, czyli funkcjonującego przed wojną Śląskiego Szpitala Psychiatrycznego w Lublińcu, którzy padli ofiarą niemieckiej akcji T4 – programu eksterminacji osób uznanych przez nazistów za „życie niewarte życia".

Podczas prac archeolodzy odkryli dwie podłużne jamy grobowe. Znajdowały się w nich szczątki 24 osób, ułożonych w pozycji spoczynkowej.

Wstępne badania antropologiczne oraz analiza zachowanej dokumentacji medycznej wskazują, że mogą to być szczątki siedmiu kobiet i siedemnastu mężczyzn w wieku od 24 do 64 lat, którzy zmarli pod koniec marca i w kwietniu 1944 roku.

Na potrzeby prowadzonego śledztwa pobrano próbki do badań genetycznych i toksykologicznych. Mają one pomóc zarówno w identyfikacji ofiar, jak i ustaleniu przyczyn ich śmierci.

IPN poinformował, że podczas tegorocznych prac nie udało się odnaleźć szczątków dzieci, które były ofiarami niemieckich eksperymentów medycznych prowadzonych w lublinieckim szpitalu.

Badacze przypuszczają, że mogą one spoczywać w innych, nieodkrytych jeszcze mogiłach. Poszukiwania na przyszpitalnym cmentarzu mają być kontynuowane w przyszłym roku.

Jak podkreśla IPN, program eksterminacji prowadzony przez niemieckich okupantów na terenie Polski miał często mniej sformalizowany charakter niż w III Rzeszy i był realizowany przez lokalne władze okupacyjne.

Ofiarami nie były wyłącznie osoby cierpiące na choroby psychiczne. Do likwidacji kwalifikowano również osoby z niepełnosprawnościami ruchowymi, ludzi uznanych za nieprzystosowanych społecznie, a nawet pacjentów zdolnych do nauki i pracy.

Rodzinom zmarłych nie przekazywano prawdziwych przyczyn śmierci. Według materiałów śledczych pacjenci byli uśmiercani m.in. poprzez długotrwałe podawanie zbyt wysokich dawek barbituranów oraz celowe głodzenie.

Przeprowadzona przez IPN kwerenda archiwalna wykazała, że od września 1939 roku do 19 stycznia 1945 roku w lublinieckim szpitalu zmarło 1766 pacjentów, w tym co najmniej 317 dzieci.

Ustalono, że 1564 osoby, w tym przynajmniej 283 dzieci, zostały pochowane na cmentarzu przyszpitalnym. Dodatkowo wiadomo o co najmniej 230 dorosłych pacjentach, którzy zostali wywiezieni z Lublińca do ośrodków zagłady na terenie III Rzeszy w ramach akcji T4.

Zdaniem IPN, gwałtowny wzrost liczby zgonów w okresie okupacji, w porównaniu z latami przedwojennymi i pierwszymi miesiącami po zakończeniu wojny, świadczy o systemowej realizacji nazistowskiej polityki eksterminacji osób uznanych za „życie niewarte życia".